„Wirus?” – Anna Widawska

Deszcz meteorytów brzmi jak obietnica. Jak coś, co rozwala zwyczajność, wywraca porządek, wprowadza chaos. Czytam to i myślę: okej, dawaj, pokaż mi, co z tym zrobisz. Jestem gotowa. Zawieszam niewiarę, odkładam zdrowy rozsądek na bok, robię miejsce na historię.

„Wirus?” to książka napisana przez młodą autorkę, to jest jej debiut. I ja naprawdę nie mam z tym problemu. Debiuty potrafią być genialne, odważne, świeże. Ale tu bardzo szybko zorientowałam się, że to nie jest książka dla mnie, a bardziej dla nastoletnich czytelników, i to jest zasadnicza różnica.

Narratorką jest Andorcia – licealistka. Całą historię poznajemy przez jej emocje, lęki, przemyślenia, reakcje. I ten język jest dokładnie taki, jaki bywa język nastolatki: prosty, bezpośredni, chwilami naiwny, skupiony bardziej na „co czuję” niż na „co się naprawdę dzieje”. Czyta się to momentami jak pamiętnik – intensywny emocjonalnie, szczery, ale bardzo jednostronny.

Pasożyt z kosmosu, który nie tylko infekuje ciało, ale wchodzi w głowę, mówi twoim głosem, zna twoje lęki, potrafi manipulować emocjami – to jest złoto. To jest materiał na duszną, klaustrofobiczną opowieść o utracie kontroli, o tym, że nawet twoje myśli przestają być twoje. I przez chwilę ta książka naprawdę flirtuje z tym klimatem.

Problem zaczyna się w miejscu, w którym wydawca próbuje mi wmówić, że to jest powieść z elementami science fiction, thrillera i kryminału. Bo wtedy ja zaczynam oczekiwać czegoś zupełnie innego. Czegoś, co da mi choć jeden punkt zaczepienia, jedną logiczną podporę, żebym mogła powiedzieć: okej, to szalone, ale kupuję to.

A ja tu tego nie kupuję. Nie wiem, jakie dokładnie było zamierzenie autorki. Jeśli „Wirus?” miał być young adultem dla nastolatków, historią o strachu, wspólnocie, zagrożeniu widzianym oczami młodych ludzi, to myślę, że dla tej grupy odbiorców może to być ciekawa i angażująca lektura. Emocje są tu podane wprost, akcja jest dynamiczna, a perspektywa młodej bohaterki bardzo czytelna.

Dla mnie jednak, która sięgnęła po tę książkę, sugerując się opisem wydawcy i obietnicą powieści z elementami thrillera oraz science fiction – to była zupełnie inna książka, niż ta, której się spodziewałam. I stąd bierze się moje rozczarowanie. Nie z pretensji. Nie z krytykanctwa. Tylko z prostego faktu, że nasze czytelnicze oczekiwania minęły się z intencją tej historii.

Bo ta historia – w moim odczuciu – jest po prostu absurdalna. Nie w sensie celowej groteski czy metafory, tylko w sensie fabularnym. Dzieją się rzeczy, które mają mnie straszyć, niepokoić, budować napięcie, a ja zamiast się bać, zaczynam zadawać pytania.

I znów – być może to ja jestem nie tą odbiorczynią. Bo jeśli miała to być historia dla nastolatków, opowiedziany ich językiem, z ich wrażliwością i logiką, to okej. W tej kategorii to może działać. Młody czytelnik nie potrzebuje tego samego poziomu wiarygodności, co ja. Wystarczą emocje, dynamika, poczucie zagrożenia, wspólnota „my kontra coś strasznego”.

Tylko że ja wchodziłam w tę książkę z zupełnie innym nastawieniem.

Czytając „Wirus?”, cały czas miałam wrażenie, że autorka bardziej interesuje się emocjonalną reakcją bohaterki niż samą historią. Akcja jest tłem dla przeżyć Andorcii. Jej strachu, zagubienia, potrzeby działania, poczucia odpowiedzialności. To jest opowieść o dorastaniu w kryzysie, o próbie zrozumienia świata, który nagle przestaje być bezpieczny. I to jest bardzo młodzieżowe w najlepszym i najbardziej oczywistym sensie.

Tylko że ja nie przyszłam po pamiętnik.

Przyszłam po historię.

Nie mogę powiedzieć, że „Wirus?” to książka zła. Bo to byłoby nieuczciwe. Ona jest spójna w swoim świecie, konsekwentna w tonie, bardzo wyraźnie skierowana do młodego odbiorcy. Autorka nie udaje kogoś, kim nie jest. Pisze prosto, emocjonalnie, bez kombinowania. I to jest jej siła.

Ale dla mnie – czytelniczki, która przyszła tu z głową pełną gatunkowych oczekiwań – to było jak wejście do kina na thriller i odkrycie, że oglądam dramat młodzieżowy. Może dobry, może ważny, ale nie ten film, na który kupiłam bilet.

Najbardziej brakowało mi właśnie tego jednego elementu: wiarygodności. Nie realizmu, nie naukowych wyjaśnień, tylko jakiejkolwiek struktury, która pozwoliłaby mi zawiesić niewiarę. Tu wszystko opiera się na emocjach, intuicjach, reakcjach. A ja, im jestem starsza, tym bardziej potrzebuję czegoś, co mnie „utrzyma” w historii.

Dlatego tak mocno podkreślam: to jest young adult. I w tej kategorii – dla młodych czytelników, którzy dopiero budują swoje czytelnicze doświadczenia – „Wirus?” może być ciekawą przygodą. Może trafić, poruszyć, przestraszyć. Może zostać zapamiętany.

Dla mnie jednak to było spotkanie, które zakończyło się szybciej, niż bym chciała, i z mniejszą ilością emocji, niż obiecywał opis. Nie złość. Nie frustracja. Raczej spokojne, chłodne rozczarowanie.

I to jest w porządku.

Bo nie każda książka musi być dla mnie. Ale każdą trzeba nazwać uczciwie. A uczciwie „Wirus?” to nie thriller science fiction dla dorosłego czytelnika. To opowieść młodej autorki, skierowana do młodego odbiorcy, opowiedziana młodym głosem.

Dlatego jeśli miałabym powiedzieć wprost, bez literackich wygibasów:

To jest książka:

– dla młodszych czytelników,

– dla fanów YA z elementami SF i fantasy,

– dla tych, którzy lubią szkolne realia wciągnięte w coś większego,

– dla tych, którzy chcą historii o odwadze, wspólnocie i walce z niewidzialnym zagrożeniem.

To emocjonalna, dynamiczna historia młodzieżowa, która stawia na akcję, przeżycia i jasny przekaz.

I jeśli podejdzie się do niej dokładnie z tej strony – czyta się ją naprawdę dobrze.

Bo czasem nie potrzebujemy książki, która nas zmiażdży.

Czasem wystarczy taka, która wciągnie, zaniepokoi i pozwoli wyjść z historii z poczuciem, że ktoś jednak dał radę.

Jeśli wiesz, po co po nią sięgasz – możesz się w niej odnaleźć.

Jeśli liczysz na coś innego – możesz poczuć dokładnie to samo, co ja.

I to już zostawiam Tobie.